Joga dla dzieci – kreatywny sposób pracy i zabawy z najmłodszymi

Joga jest ponadczasową nauką, która rozwijała się przez tysiąclecia i ma ona wymiar praktyczny. Zajmuje się fizycznym, psychicznym , moralnym i duchowym zdrowiem człowieka, ujmowanego jako całość.
Joga to technika, która zapobiega psychicznym i fizycznym chorobom. Związana jest nierozerwalnie z uniwersalnymi wartościami, takimi jak: prawda, cierpliwość, szacunek dla życia. Pozytywne rezultaty, jakie można dzięki praktyce osiągnąć, to m.in.:zrównoważony umysł, silna wola , wzrost zaufania we własne możliwości(B.K.S. Iyengar, 1995, s.6-7).

Dzieci, ćwicząc jogę, od wczesnych lat otrzymują wspaniałe oparcie na całe życie. Techniki relaksacyjne oparte są na ruchach zwierząt, także w część pozycji wplatać można opowieści z królestwa zwierząt.
Joga z dziećmi ma charakter zabawy. Te spośród nich, które uważnie słuchają instrukcji, znacząco wydłużają okresy uwagi i koncentracji wykonując inne czynności. Wraz z systematycznym treningiem, można u nich zaobserwować mniejszy niepokój i nerwowość.
Korzyści płynące z tego typu spotkań, są następujące:
• zwiększenie gibkości i elastyczności ciała,
• wzmocnienie mięśni,
• redukcja bólów kręgosłupa,
• korekta sylwetki,
• odreagowanie stresów i napięć emocjonalnych,
• nauka samodyscypliny,
• kształcenie umiejętności społecznych,
• wzrost wiary w siebie i samoakceptacji oraz wiele innych (Ch. Brown, 2006, s.10-11).

Odwołując się do zasad klasycznej jogi, wyodrębnia się dwa rodzaje zasad, których przestrzeganie to warunek konieczny efektywnego działania jogi.
Zasady, które dotyczą zachowania w odniesieniu do świata zewnętrznego:
a) nie stosować przemocy i nie wyrządzać krzywdy innym,
b) być szczerym, tzn. mówić to, co się naprawdę myśli i odpowiadać za to,
c) nie kraść, wyzbyć się również żądzy i ciągłej chęci posiadania najróżniejszych rzeczy,
d) nie gromadzić, nie otaczać się zapasami i majątkiem, które zmieniają spojrzenie na rzeczy istotne w życiu,
e) być wstrzemięźliwym- umiarkowanie jako ideał, do którego się dąży.
Zasady dotyczące osobistego zachowania:
a) starać się być wytrwałym w swoich staraniach,
b) być zadowolonym z tego co jest, akceptować siebie i innych,
c) dbać o zewnętrzną i wewnętrzną czystość,
d) rozważać procesy i zachowania, śledzić uważnie swój rozwój,
e) rozmyślać o czymś ważnym, zaufać temu , co boskie, a przez to doskonałe.

Dla zobrazowania powyżej przedstawionych zasad, napisałam bajki dla dzieci, aby mogły one łatwiej owe wskazówki zrozumieć i zapamiętać. Opowieści te wprowadzają w interesujący sposób dzieci w świat jogi.
Bohaterami opowieści są Gnom i Bociek Ignaś, wraz z którymi najmłodsi podróżują przez ich barwny świat. Każda bajka objaśnia i obrazuje jedną zasadę (z serii dotyczących zachowania w stosunku do świata zewnętrznego oraz dotyczących osobistego zachowania). Zapraszam do lektury jednej z nich.

NIE STOSOWAĆ PRZEMOCY I NIE WYRZĄDZAĆ KRZYWDY INNYM.
Mały Gnom, którego naturalnym środowiskiem było życie pod ziemią bez słońca, zachwycił się przyrodą , gdy ujrzał ją po raz pierwszy. Wszystko wydawało mu się tak niezwykłe i pełne barw. Mieniąca się rosa na trawie- drobne kropeleczki, które odbijały błękit nieba, różnorodność kształtów płatków kwiatów i wysmukłe drzewa stojące nieruchomo pośrodku polany. Zauroczył się też innymi stworzeniami, które dostrzegł wędrując lasem- drobnymi ptaszkami ze śmiesznie przekrzywionymi główkami, pszczołami i mrówkami, które skrzętnie pracowały oraz innymi zwierzątkami, których nazw nie znał. Wzdychał ze szczęścia, które przepełniało jego Gnomie serce, choć nieco utrudził się długą drogą. Przysiadł na chwilkę za jakimś uroczym, pachnącym krzewem i rozmarzony oglądał puchate kształty chmur.
Wtem na polanę wtargnęły dwa jelonki, które wyraźnie nie były w najlepszym nastroju. Wydawały głośne pomruki i bodły się rogami. Jeden z nich był dużo większy od drugiego. Przestraszony Gnom patrzył się na tę walkę i kurczył się ze strachu. Po pewnym czasie mniejszy jelonek padł poraniony, a większy czmychnął w głąb lasu. Mały Gnom bardzo chciał pomóc zranionemu, nazbierał dużo liści i przykładał je na rany obolałego zwierzątka. Myślał o tym , jakie to złe i okropne, tak ranić się wzajemnie i wyrządzać sobie krzywdę. Wiedział też, że sam nie pomoże biednemu jelonkowi i intensywnie wysyłał prośby w myślach , aby ktoś przyszedł mu na pomoc. Wkrótce nadbiegła mama jelonka (tak mu się wydawało, że to była mama) i zaczęła opatrywać rany dziecka. Zadowolony Gnomek odszedł z polany, ale bardzo długo rozmyślał o wydarzeniu, którego był świadkiem. Obiecał sobie, że nigdy nie zrobi nikomu krzywdy i że nie będzie stosował przemocy.
„Przecież życie w zgodzie, harmonii, i pokoju ze wszystkimi jest takie piękne i miłe.”- pomyślał i ucieszył się ze swego postanowienia.

Nie tylko bajki mogą urozmaicać dzieciom ćwiczenia. Można wprowadzać wiele zabaw, które nie tylko sprawiają dzieciom przyjemność, ale również pobudzają kreatywność i aktywizują potencjał rozwojowy najmłodszych.

Oto niektóre z nich:
• KŁADKA Z WAŁKÓW-dzieci układają wałki jeden obok drugiego (ok. 15 sztuk) tak, aby utworzyły ścieżkę. Zadaniem ich jest przejście po niej, uważając, aby nie spaść do „wody”, która płynie po obu stronach wałków.
• POJAZD JOGINÓW- grupa dzieli się na zespoły i buduje pojazd dla joginów, który służy do przemieszczania się z miejsca na miejsce bez użycia paliwa.
Uwaga: wykorzystać można wałki, klocki, paski, pianki, kije. Jeśli na sali nie ma profesjonalnego sprzętu do ćwiczeń jogi to zastąpić go mogą koce, poduszki, krzesła, chustki, piłki.
Po zbudowaniu pojazdu każdy zespół prezentuje swoją budowlę, objaśnia jej działanie , a reszta dzieci nagradza budowniczych oklaskami.
• FIGURY JOGINÓW- prowadzący grupę odwraca się plecami do dzieci , które stoją nieruchomo, ale swobodnie.
Po pewnym czasie lider mówi nazwę określonej asany np. trójkąt, a zadaniem wszystkich jest przyjęcie tej postawy. Gdy prowadzący grupę odwróci się do dzieci, wszyscy powinni stać w wywołanej pozycji. Osoba, która wywołuje, może zamienić się z inną. Zabawa trwa tak długo, ilu będzie chętnych do określenia pozycji do wywoływania.
• OGNISKO (polecam na zakończenie zajęć)- wszyscy siadają w kręgu na ziemi, następnie kładą się na plecach. Dzieci podnoszą nogi do góry tak, aby stopy wszystkich złączyły się ( to środek ogniska). Na końcu wszyscy łapią się za dłonie leżąc na ziemi w ten sposób tworząc okrąg. ( J. Smith, D. Hall, B. Gibbs, 2006,s.223).
• Z KIJKIEM -układamy trasę z pasków (pomocy do ćwiczeń jogi) tak, aby pomiędzy nimi można było swobodnie przejść wzdłuż sali. Każdy uczestnik zajęć bierze 1 kijek (również pomoc do ćwiczeń jogi) i 1 piłkę. Zadanie polega na popychaniu piłki kijkiem idąc po ustawionym torze. Piłka nie może ,, uciec’’, czyli wydostać się poza tor.
Ćwiczenie to kształtuje precyzję ruchów.
• JASZCZURKI
Zachęcamy dzieci, aby naśladowały zwinne ruchy jaszczurek wspinających się po ścianie. Ułóżcie na ścianie ręce, nogi i wymyślcie pozycję, w której jaszczurka zastyga. Po przyjęciu określonej pozycji przez dzieci zachęcamy je, aby zmieniały układy, aż do wyczerpania pomysłów( J. Smith, D. Hall, B. Gibbs, 2006,s.228).

Przykłady takich zabaw i ćwiczeń można mnożyć, dzieci je bardzo lubią. Wielką satysfakcję i radość dostarcza im wykonywanie pozycji jogi, improwizowanie. Ruch jest dla nich przygodą i wyzwaniem na miarę ich możliwości. Potwierdzeniem korzystnego wpływu jogi na dzieci są badania naukowe dr R. Ślebody, które szczegółowo zaprezentowała ona w pracy doktorskiej pt. „Wpływ zintegrowanego programu jogi i kinezjologii edukacyjnej na stan narządu ruchu u dzieci 8- letnich”.

BIBLIOGRAFIA:
Jakubik- Hajdukiewicz J.,(2005),Twórcze działania dla dzieci z wykorzystaniem terapii tańcem, jogi i kreatywnego pisania, Poznań, Garmond,
Kasprzyk G. Szymanowska E., (1992), Wybrane koncepcje terapii opartej na pracy z ciałem, w: red. B. Waligóra, Elementy psychologii klinicznej tom II, Poznań , Wydawnictwo Naukowe UAM,
Iyengar, B.K.S (1995), Światło jogi, Warszawa , Virya,
Smith J., Hall D., Gibas B.,(2006), Joga dla każdego, Warszawa ,Dom Wydawniczy Bellona,
R. Śleboda, (2003),Wpływ zintegrowanego programu jogi i kinezjologii edukacyjnej na stan narządu ruchu u dzieci 8- letnich, AWF Kraków, praca doktorska niepublikowana,
Brown Ch., (2006), Księga jogi, Warszawa, Elipsa

Joanna Jakubik- Hajdukiewicz, socjolog, instruktor jogi, autorka książek Zaśnione widzenie, Twórcze działania dla dzieci z wykorzystaniem terapii tańcem, jogi i kreatywnego pisania. W trakcie pisania rozprawy doktorskiej Choreoterapia jako forma wspierania rozwoju dzieci i młodzieży ze środowisk zagrożonych.